Faiz Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

Faiz, en yalın tanımıyla paranın zaman değeridir: bugünkü 1.000 TL'den vazgeçip onu bir yıl boyunca bir başkasının kullanımına bıraktığınızda talep ettiğiniz bedeldir. Bu bedel mevduat hesabında size ödenir, kredi kartı borcunda ise sizden tahsil edilir. Aynı matematik hem lehinize hem aleyhinize çalıştığı için, kişisel finansta öğrenilmesi gereken ilk kavramlardan biridir.

Adım Adım: Faizi Anlamak ve Hesaplamak

1. Temel bileşenleri tanımlayın

   Her faiz hesabında dört değişken vardır: anapara (P), faiz oranı (r), süre (n) ve dönem sıklığı. Oranın hangi periyoda ait olduğunu bilmeden hesap yapılamaz. Aylık %3, yıllık %36 değildir; bileşiklendiğinde yıllık %42,6'ya karşılık gelir.

2. Basit faizi hesaplayın

   Formül: Faiz = P × r × n. Faiz yalnızca anaparaya işler, kazanılan faiz tekrar yatırılmaz. 10.000 TL, yıllık %30, 5 yıl için: 10.000 × 0,30 × 5 = 15.000 TL faiz, toplam 25.000 TL. Her yıl sabit 3.000 TL kazanırsınız; artış doğrusaldır.

3. Bileşik faize geçin

   Formül: Toplam = P × (1 + r)ⁿ. Kazanılan faiz anaparaya eklenir ve o da faiz üretir. Aynı örnekte: 10.000 × 1,30⁵ = 37.129 TL. Fark 12.129 TL, yani basit faize göre %48 daha fazla getiri. İşte basit faiz ve bileşik faiz arasındaki uçurum buradan doğar.

   Yıl	Basit Faiz (TL)	Bileşik Faiz (TL)	Fark
   1	13.000	13.000	0
   2	16.000	16.900	900
   3	19.000	21.970	2.970
   4	22.000	28.561	6.561
   5	25.000	37.129	12.129

   Dikkat edin: fark ilk yıl sıfır, beşinci yıl 12.129 TL. Bileşik faizin gücü oranda değil, sürede saklıdır.

4. Dönem sıklığının etkisini ölçün

   Faiz yılda kaç kez işletilirse getiri o kadar yükselir. 10.000 TL, yıllık nominal %24 ile bir yıl sonunda:

   Dönem	Hesap	Yıl sonu (TL)
   Yıllık	1,24	12.400
   6 aylık	1,12²	12.544
   3 aylık	1,06⁴	12.625
   Aylık	1,02¹²	12.682
   Günlük	(1+0,24/365)³⁶⁵	12.712

   Nominal oran sabitken efektif getiri %24'ten %27,1'e çıkıyor. Ürünleri karşılaştırırken nominal oranı değil, yıllık efektif getiriyi baz alın.

5. Kredi tarafında tersini kurun

   Kredide faiz azalan bakiye üzerinden işler. 100.000 TL, 12 ay, aylık %3 için taksit yaklaşık 10.046 TL, toplam ödeme 120.554 TL'dir. Yıllık nominal oran %36 olmasına rağmen toplam maliyet %20,6'da kalır; çünkü anaparanın tamamını 12 ay boyunca kullanmazsınız. Kredi türlerini karşılaştırırken bu nedenle taksit tutarına değil, toplam geri ödemeye ve masraflara bakın.

6. Kestirme yöntemleri kullanın

   72 kuralı: 72 ÷ faiz oranı = paranın ikiye katlanma süresi. %18'de 4 yıl, %36'da 2 yıl. Zihinsel hesap için pratik bir çapa sağlar.

7. Reel getiriye çevirin

   Nominal faiz, satın alma gücünüzü göstermez. Formül: (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Nominal %40,

   © 2026 Faiz ve Fatura